zawiercianskie.pl

Twoje źródło informacji z Zawiercia, powiatu i regionu

Aktualności

Zawierciańskie wątki Powstań Śląskich [ZDJĘCIA]

1. Zawierciańska Drużyna Skautowa bierze udział w XXIV Ogólnopolskim Rajdzie Szlakiem Wieży Spadochronowej. Organizatorzy tego rajdu wyznaczyli zawierciańskim skautom do wykonania zadanie – przygotowanie artykułu dotyczącego miejsc w Zawierciu związanych z Powstaniami Śląskimi. Oto ten artykuł.

Powstania śląskie stanowią ważną dla nas historię Górnego Śląska. W tym roku (dokładnie 16 sierpnia) będziemy obchodzić setną rocznicę wybuchu I powstania więc to szczególny moment aby dowiedzieć się więcej lub odświeżyć swoją wiedzę na temat wydarzeń, które miały niemały związek z naszym miastem.

Wymienione wcześniej powstania to trzy wystąpienia zbrojne polskiej ludności przeciw niemieckiemu panowaniu na Górnym Śląsku w latach 1919-1921.

Pierwsze powstanie wybuchło 16 sierpnia 1919r. pod wodzą Alfonsa Zgrzebnioka. Polska ludność już wtedy była niezadowolona z komunizmu narzuconego im przez Niemiecki rząd, więc wystąpienia zbrojne były tylko kwestią czasu. Najważniejszą przyczyną tego konfliktu było aresztowanie polskich przywódców POW (Polskiej Organizacji Wojskowej), która działała w tajemnicy po stronie Polaków. Niestety powstanie to zostało krwawo stłumione przez Niemców 24 sierpnia 1919 r. Przyjął się jednak pogląd, że to powstanie zostało zapamiętane przez Polaków jako “wybuch gniewu udręczonego wyzyskiem i gnębionego terrorem ludu” – Kazimierz Popiołek.

Jednakże jak wiemy z historii Polacy nigdy się nie poddają i drugie powstanie zostało wszczęte 19 sierpnia 1920r. Po atakach terroru na Polaków. Główne hasło powstania brzmiało: samoobrona. Jego plan zakładał zajęcie w pierwszej fazie wschodniej części Górnego Śląska jako bazy operacyjnej a następnie akcje zaczepne w kierunku zachodnim. Druga część planu nie została zrealizowana. Niemiecki rząd zażądał wstrzymania walk, lecz udało się uzyskać dostęp Polaków do tymczasowej administracji, likwidację znienawidzonej przez Polaków niemieckiej policji Sipo oraz udział w nowych organach bezpieczeństwa.

Trzecie i ostatnie powstanie miało miejsce 2 maja 1921 r. miało ono na celu poprawę niekorzystnego dla Polaków wyniku Plebiscytu na Górnym Śląsku. Dzięki walkom, w 1922 roku podpisano w Genewie konwencję w sprawie Śląska według której obszar przyznany Polsce powiększony został do ok. 1/3 spornego terytorium. Trzecie powstanie zakończyło się 5 lipca 1921 r.

Mimo, że główne walki toczyły się głównie na Górnym Śląsku to nasze miasto także było ważnym punktem w historii powstań. Wielu z naszych mieszkańców walczyło za wolność i prawa.

Przykładem takiego człowieka jest Stanisław Laskowski, który zaraz po utworzeniu II Rzeczpospolitej jako ochotnik przekroczył granicę z Niemcami aby wspomagać walkę Górnoślązaków o przyłączenie do Macierzy. Uczestniczył też we wszystkich trzech powstaniach a także został działaczem Federacji Polskich Obrońców Ojczyzny, oraz żołnierzem Związku Walki Zbrojnej przemianowanego później na Armie Krajową, gdzie został podporucznikiem czasów wojny. Został też później dowódcą Związku Odwetu Obwodu Zawiercie, w skład którego wchodziły 3 kompanie liczące łącznie aż do 500 osób. Kiedy po powstaniu Kierownictwa Dywersji jesienią 1943 roku zaczęły się formować Zgrupowania Plutonów Krajowych, bez wahania stanął na ich czele. Po wyzwoleniu Zawiercia został wybrany do pierwszej rady miasta. Czynnie działał też w samorządzie kupieckim. Potem wstąpił w szeregi organizacji „Wolność i Niezawisłość”, która walczyła z władzą komunistyczną. Został aresztowany w 1947r. I miał zostać ukarany śmiercią, jednak dwa lata później na zasadzie amnestii wyrok został zmieniony na karę dożywotniego pozbawienia wolność. Karę odbywał w więzieniu w Rawiczu, skąd został zwolniony po amnestii w 1956r. Zmarł w 1979r. Za życia był członkiem wielu organizacji i wielokrotnie dzielnie walczył na froncie za swoją ojczyznę. Jego grób znajduje się na zawierciańskim cmentarzu, gdzie pochowana też jest jego córka, która tak jak on była żołnierzem Armii Krajowej.

Po walkach z Górnego Śląska uciekło około 9200 powstańców i działaczy politycznych oraz blisko 13 000 członków ich rodzin. Schronili się w utworzonych dla nich obozach w m.in. w Sosnowcu, Grodźcu, Szczakowej, Oświęcimiu i Jaworznie. Także w Zawierciu, na ulicy Paderewskiego, w miejscu gdzie teraz znajduje się Szkoła Podstawowa nr 5 kiedyś znajdował się obóz dla uchodźców gdzie wielu z nich czekało na porozumienie polsko – niemieckie, które weszło w życie dopiero 1 października 1919 roku.

Kolejnym miejscem związanym z powstaniami jest ul. Kościuszki 2. W budynku który stoi do dzisiaj. Była tam ważna siedziba organizacji powiatu zawierciańskiego Związku Powstańców Śląskich, która powstała w 1936r. i której prezesem był Zygmunt Szmidt, który później odznaczony został Górnośląskim Krzyżem na Wstędze Waleczności i Zasługi. Organizacja ta dążyła do uświadomienia społeczeństwu znaczenia Śląska dla Polski i podtrzymywania tradycji powstań śląskich.

Wiadomo też, że po I Wojnie Światowej tam gdzie znajduje się obecnie Szkoła Podstawowa nr 4 Niemcy utworzyli Szpital Wojskowy. Po II powstaniu przewożono tam wielu rannych powstańców z całego Górnego Śląska.

Świętując setną rocznicę wybuchu I powstania śląskiego nie zapominajmy także, że w naszym mieście mamy aż dwie ulice upamiętniające te wydarzenia! Ul. Górnośląska i ul. Powstańców Śląskich to jedne z bardziej ruchliwych ulic Zawiercia, gdzie na co dzień tętni życie i nikt już nie pamięta o tragicznych i krwawych wydarzeniach tamtych lat. Także następnym razem przechodząc jedną z tych ulic zatrzymajmy się na chwilę i przypomnijmy sobie o Powstaniach Śląskich aby tamte ważne dla naszego narodu momenty z historii nie zostały zapomniane. Ponieważ „Gdy gaśnie pamięć ludzka niech dalej mówią kamienie” – ks. kard. Stefan Wyszyński.

Źródła:

• Informacje własne
• Wywiady z ludźmi z Zawiercia i okolic
• http://www.dawne-zawiercie.pl/szkola_podstawowa_nr_4?fbclid=IwAR3XAYyc9qSfwmsea0cxdUBHJcdHRR7sL6QD_yXWH4XWYW8r7McUELi3XVk
• https://sbc.org.pl/Content/32527/Moje%20miasto%20Zawiercie.pdf
• https://muzeumslaskie.pl/pl/spis-powstancow/?fbclid=IwAR1scRsKNpTAeZCrBte7JDfWLPEn4orzEj0b0-skFeGBKt7La07k9PjF458
• https://dziennikzachodni.pl/pierwsze-i-drugie-powstanie-slaskie-czy-pamietamy-o-sierpniowych-zrywach/ar/12402762?fbclid=IwAR3SneWV2dbqi1cgABAXyQz3KUsqXnhQ5SjiXYomIDWRvOtnc246uJ0VQXw

Artykuł wykonali:
dh. Iga Wojtasik
dh. Kinga Jarzyńska
dh. Wiktoria Wójcik
dh Bartosz Wojaczek

Zdjęcia:

dh. Iga Wojtasik
dh. Bartosz Wojaczek

3 KOMENTARZE

ZOSTAW ODPOWIEDŹ

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany.