zawiercianskie.pl

Twoje źródło informacji z Zawiercia, powiatu i regionu

Aktualności

Jaką rolę odegrał Zygmunt Pringsheim w historii Poręby i Zawiercia? [ARTYKUŁ]

Jeżeli jakaś postać w historii Zawiercia i jego najbliższych okolic jest niedostatecznie opisana to jest to właśnie Zygmunt Pringsheim.

Jest on ważną postacią dla XIX-wiecznego przemysłu, właścicielem wielu fabryk, kopalń oraz ostatnim przed wybuchem powstania styczniowego właścicielem dóbr zawierciańskich, jednak nie wiadomo o nim za wiele. Poniższy tekst ma za zadanie przedstawić możliwie jak najwięcej informacji o tym przemysłowym, regionalnym potentacie.

ŻYCIE RODZINNE

Przyszedł na świat 20 października 1820 roku [1] we Wrocławiu w żydowskiej rodzinie bankierskiej.  Jego rodzicami byli Emanuel i Eva de domo Kempner. Wiadomo, że ożenił się z młodszą od siebie o 8 lat Anną Guradze, z którą doczekał się dziewięciorga potomstwa. Żadne z dzieci jednak nie odziedziczyło po nim handlowych talentów. Za to ciekawostką jest, że jego córa Rosa jest bodajże jedynym przykładem żydówki, z bogatej rodziny, która wyszła za mąż za nie Żyda, a dokładnie za prawnika Bernharda Englaenera wyznania ewangelickiego w 1876 roku. [2]

Zygmunt Pringsheim zmarł 22 stycznia 1895 roku, pochowany stał w rodzinnym grobowcu na cmentarzu żydowskim we Wrocławiu.

DZIAŁALNOŚĆ W NIEMCZECH

O jego działaniach w Niemczech wiemy, że był współzałożycielem huty Bismark i huty Mysłowice, prowadził również komisję handlową produktów hutniczych. W latach 1876 – 1891 był członkiem Die Breslauer Handelskammer – Wrocławskiej Izby Handlowej. Jego dochód roczny szacowano na 176 000 marek. [3]

Na polskich stronach internetowych można znaleźć informacje, iż Zygmunt Pringsheim był baronem. W niemieckich opracowaniach znajdujemy informacje, że odziedziczył po swoim ojcu Emanuelu dobra rycerskie w Lutyni [4]. Brak jednak dokumentu poświadczającego nadanie tytułu barona.

DZIAŁALNOŚĆ NA ZIEMIACH POLSKICH

W dotychczasowych opracowaniach odnajdujemy informację, że bankier Pringsheim został właścicielem Zawiercia na mocy zakupu gruntów od Piotra Gostkowskiego w 1820 roku [5]. Najpewniej chodzi o Emanuela Pringsheima.

O działaniach gospodarczych samego Zygmunta na terenie obecnego powiatu zawierciańskiego możemy mówić dopiero w latach 80’ XIX w. Stał się wówczas właścicielem dóbr dworskich Poręba Mrzygłodzka. Fakt ten jest potwierdzony w Gazecie Narodowej  w numerze z 4 czerwca 1882 roku, w której autor artykułu krytykuje że majątek przemysłowy w powiecie będzińskim jest sprzedawany w obce ręce, i przedstawia m.in. zakup Poręby Mrzygłodzkiej przez Pringsheima od hr. Hansa Urlyka Schaffgotscha i jego żony Joanny Grycik zwanej „śląskim kopciuszkiem”. [6]

Jednak już wcześniej w 1874 roku Zygmunt Pringsheim wykupił od nich kopalnię „Joanna”, (nazwanej tak na cześć hrabiny) która działała do 1887 roku [7]. Jej miejsce miała zastąpić  otwarta przez Z. Pringsheima w 1888 roku kopalnia węgla brunatnego „Katarzyna”. Zatrudniała ona 25 górników i działała do 1918 roku. [8]

W tym samym roku powiększył zabudowania gospodarcze i wzniósł 11 przybudówek na terenie odlewni Poręba, która również była jego własnością. [9]

Równocześnie z rozwojem industrialnym Poręby w Zawierciu działało Towarzystwo Akcyjne Zawiercie znane bardziej jako TAZ. Poza budową obiektów przemysłowych wznosiło ono również budynki mieszkalne dla swoich robotników, oraz budynki funkcjonalne dla pracowników oraz kadry kierowniczej. W 1906 roku TAZ rozpoczęło budowę łaźni oraz Domu Ludowego, dla robotników. Nieruchomości zostały nabyte przez zarząd właśnie od Pringsheima za kwotę 8700 rubli.

Zygmunt Pringsheim nie jest bynajmniej najbardziej znanym z członków swojego rodu, który z resztą przede wszystkim osiadł na Dolnym Śląsku, a przede wszystkim we Wrocławiu i w Oławie. Nie ma też na jego temat dostatecznie wiele źródeł pozwalających na napisanie dokładnej biografii, celem powyższego tekstu byłą jednak kompilacja tego co na jego temat wiadomo, by przybliżyć jego postać ginącą w monografiach miast.

Autor: Damian Domżalski

 

Przypisy:
[1] Nagrobek Zygmunta Pringsheima, Stary Cmentarz Żydowski, Muzeum Miasta Wrocławia.
[2] T. v Rahden, Jews and Other Germans, Civil Society, Religious Diversity, and Urban Polityic in Breslau, 1860 – 1925, Londyn 2008, s. 102.
[3] M. Engel, Die Pringsheims. Zur Geschichte einer schlesischen Familie (18. – 20. Jafhundert). [w:] Aus Wissenschaftsgeschichte und-theorie, Hubert Laitko zum 70. Geburstag überreicht von Freunden, Kllegen Und Schülern, Berlin 2005, s. 210.
[4] Ibidem, s. 217.
[5] J. Abramski, Zawiercie – Studium Monograficzne, s. 71.
[6] A. Kuzio-Podrucki, Schaffgotschowie Zmienne losy śląskiej arystokracji, Bytom 2007, s. 71.
[7] J. Jaros, Słownik historyczny kopalń węgla na ziemiach polskich, Katowice 1972, s. 174.
[8] Ibidem., s. 175.
[9] O budowie 11-u nowych przybudówek przez Z Pringsheima w odlewni poręba Mrzygłodzka w powiecie będzińskim, Znak teczki 63/1887, syg 62, jednostka 39/1/0/4/62, s.1-2. (Archiwum Państwowe w Łodzi)

ZOSTAW ODPOWIEDŹ

Twój adres email nie zostanie opublikowany.